Przesłania tekstu:

1. W Polsce panuje semidemokratyczny system polityczny.
2. W polskich warunkach istnieją odmienne wartości i schematy wykonywania władzy niż w demokracjach zachodnich.
3. W dzisiejszej Polsce funkcjonuje dwusegmentowy czyli dychotomiczny ustrój państwa.
4. Transformacja systemowa po roku 1989 doprowadziła do wykreowania politycznych i ekonomicznych elit.
5. Elity polityczne zmaterializowały swoje potrzeby i wartości, zaś nowe elity ekonomiczne zgłosiły pretensje do karier politycznych.
6. Obecnie dochodzi do symbiozy interesów obydwu kategorii elitarnych grup społecznych.
7. Spójne elity polityczno-ekonomiczne kierują państwem w imię „wyższych wartości”, które de facto są maksymalizacją ich własnego zysku.
8. Istnieją znaczące podobieństwa pomiędzy dzisiejszą semidemokracją w Polsce i demokracja ludowa okresu 1944-1989.
9. Rządzący powołują się na uniwersalne prawa — historyczne, ekonomiczne czy naturalne , których nie potrafią zdefiniować.
10. Polska forma demokracji to zlepek elementów instytucjonalizmu, wprowadzonego na wzór demokracji zachodnich z jednej i wpływu elit z drugiej strony.

Artykuł opublikowany za zgodą Polsko-Amerykańskiej Fundacji Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego (PAFERE).

* * *

Semidemokratycznym systemem politycznym, nazywanym też mieszanym, określa się z reguły sposób rządzenia państwem, który zawiera zarówno elementy parlamentaryzmu jak i systemu prezydenckiego. Z czasem termin ten zaczęto używać dla określenia jakichkolwiek rządów mieszanych. Również w polskich realiach politycznych pojęcie semidemokracji (czyli połowicznej demokracji) można odnieść do panującego w kraju systemu sprawowania władzy, zdominowanego z jednej strony próbami wprowadzenia elementów w pełni demokratycznych, bądź ich imitacji, a z drugiej strony sposobu rządzenia kontrolowanego przez elity polityczno-ekonomiczne.

Demokracja – ale jaka?

Nie da się ukryć, że demokracja jest ustrojem politycznym i formą sprawowania rządów, w których źródło władzy stanowi wola większości obywateli, którzy sprawują rządy bezpośrednio lub za pośrednictwem ich przedstawicieli. W demokracji bezpośredniej obywatele oddolnie i aktywnie uczestniczą w podejmowaniu decyzji politycznych, natomiast w demokracji parlamentarnej władza polityczna sprawowana jest pośrednio poprzez wybieranych periodycznie przedstawicieli.

Ciekawe jest to, że nie istnieją ogólnie przyjęte kryteria uznawania danego państwa za demokratyczne. Stad też występują duże różnice pomiędzy poszczególnymi formami demokracji. Kluczowym warunkiem dla idealnej formy demokracji przedstawicielskiej są wolne wybory, to znaczy dostępne w równym stopniu dla każdego obywatela i przeprowadzane według zrozumiałych reguł. Co więcej, wolność poglądów, wolność słowa i wolność prasy winny być postrzegane jako podstawowe prawa umożliwiające obywatelom głosowanie zgodnie z własnymi przekonaniami. Demokracja, w zależności od jej formy, może być stopniowana – tzn. w danym ustroju politycznym faktyczny udział we władzy ogółu obywateli może być większy albo mniejszy.

Zgadza się również, że podstawową cechą demokracji jest zdolność jednostki do pełnego i nieskrępowanego uczestnictwa w życiu swojej społeczności. Biorąc pod uwagę znaczenie umowy społecznej i woli powszechnej dla demokracji, może być ona charakteryzowana jako forma, w której wszyscy uprawnieni obywatele mają równy głos w podejmowaniu decyzji, które wpływają na ich życie. Najlepszym przykładem jest szwajcarski system polityczny oparty na instrumentach demokracji bezpośredniej.

CZYTAJ DALEJ